W Hrubieszowie czyli Po mieście na wschodzie Polski podróże małe i duże…

Pomiędzy 24 sierpnia a 8 września 2013 roku ponownie odwiedziłem Hrubieszów – najdalej na wschód wysunięte miasto w Polsce.
Zarzekałem się, że muszę tam wrócić z aparatem i słowa dotrzymałem… Wschód naszego kraju mnie zauroczył. Bogata kultura regionu, błogi spokój, otwartość ludzi i dużo ciekawych miejsc do zwiedzenia – tym kusi Hrubieszów i okolica tego miasta.

Wpis ten będzie nietypowy – składa się on z kilku galerii, które prezentują zrealizowane FotoTrip’y po Hrubieszowie z drobnymi opisami odwiedzonych miejsc.

Wizytę w tym mieście najlepiej rozpocząć od wizyty w fantastycznie działających punktach informacji turystycznej. W Hrubieszowie odwiedziłem trzy punkty – W Urzędzie Gminy Hrubieszowa, Starostwie Powiatowym i Transgranicznym Centrum Informacji Turystycznej. Pomoc, która została mi w nich udzielona była kompleksowa. Otrzymałem niezbędne mapy, ulotki, numery telefonów oraz informacje o atrakcjach i wydarzeniach kulturalnych.

Kolejne moje kroki skierowałem do Muzeum im. St. Staszica, które mieści się w zespole dworskim „Du Chateau” datowanym na 1791 rok.
Zespół dworski „Du Chateau” jest jednym z najciekawszych i najbardziej charakterystycznych zabytków Hrubieszowa. Nazwa zespołu związana jest ze znaną hrubieszowską rodziną, wywodzącą się od napoleońskiego żołnierza, do którego dwór należał.
Kompleks składa się z części centralnej, dwóch skrzydeł oraz zespołu parkowego. Centralna część została wzniesiona w 1791 roku na miejscu dawnego zamku. Jest to budowla parterowa z mansardowym dachem oraz ozdobioną piętrową częścią centralną z czterokolumnowym portykiem wgłębnym. Do pierwotnego dworu przylegają skrzydło prawe (1860r.) oraz skrzydło lewe (1941r.).  Po II wojnie światowej w dworku mieściła się placówka NKWD. Obecnie w obiekcie mieści się Muzeum im. ks. Stanisława Staszica, Publiczna Biblioteka Powiatowa im. prof. Wiktora Zina oraz Towarzystwo Regionalne Hrubieszowskie.

Tuż obok kompleksu dworskiego „Du Chateau” znajduje się Plebania Rzymsko-Katolicka.
Jest to budynek murowany, wybudowany w 1746r., a następnie przebudowanany na przełomie XIX i XXw. 20 sierpnia 1847r. w plebanii przyszedł na świat Bolesław Prus. Osoby, które są spostrzegawcze zwrócą uwagę na ciekawy metalowy zielony płot, którego charakterystyczne metalowe słupy wykonane zostały z szyn Hrubieszowskiej Kolejki Wąskotorowej z 1906r.
Obiekt swoim wyglądem przypomina plebanię z serialu „Plebania”.

100 metrów od plebanii po przeciwnej stronie ulicy znajduje się Zespół Klasztorny Dominikanów – obecnie kościół parafialny pw. Św. Mikołaja Bpa., który powstawał w latach 1736 – 1750.
Przy kościele znajduje się murowana dzwonnica z II połowy XIXw. oraz zabudowania poklasztorne budowane w latach 1736-1766.
Obiekt klasztoru został przebudowany w 1827r. na szkołę, a następnie rozbudowany w 1921r. Obecnie znajduje się w budynku Liceum Ogólnokształcące im. ks. Stanisława Staszica.
Kompleks z kościołem zniesiony został w stylu barokowym. Powstał w miejscu dawnego kościoła drewnianego. Bryła samego kościoła jest nieduża o rozkładzie trójnawowym i skromnym wystroju, który i tak zachwyca swoim pięknem i wykonanym w stylu rokoko. W środku znajduje się popiersie Stanisława Staszica. W ołtarzu głównym znajduje się XVII-wieczny obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem w metalowej sukience. Od XVIIIw. uważany jest za cudowny.
Przy kościele znajduje się kaplica, która jest czynna przez całą dobę. W środku umieszczone są relikwie Błogosławionego Jana Pawła II. Ciekawostką są elektryczne świeczki, które można zapalić w czyjejś intencji wrzucając do urządzenia monety 1, 2 lub 5 PLN.
We wnętrzu kościoła umieszczono też wiele tablic pamiątkowych o tematyce patriotycznej.

W obrębie ulicy 3-go maja, Vis-à-vis zespołu dworskiego „Du Chateau” znajduje się Park Miejski im. Solidarności z pomnikiem Bolesława Prusa. Nazwa parku została uchwalona przez Radę Miasta Hrubieszowa uchwałą nr Nr XXXVI/367/05 z 2 września 2005r. W parku znajduje się plac zabaw dla dzieci oraz kilka ciekawych drzew. Jest to miejsce spotkań mieszkańców.
Pomnik Bolesława Prusa wykonany został z drobno ziarnistego granitu strzegomskiego. Monument został odsłonięty w 1972r. w 120-tą rocznicę urodzin pisarza. Projektantem i wykonawcą jest kielecki rzeźbiarz Zygmunt Kaczor. Pomnik swoją bryłą przypomina inne tego typu monumenty lat 70. i 80. XXw.

Niedaleko centrum miasta, na rogu ulic Targowej i Kruczej znajduje się Kirkut czyli dawny cmentarz żydowski. Dawny cmentarz żydowski w Hrubieszowie założony został w XVIw. Pierwsze wzmianki datowane są na 1578r., na mocy przywileju nadanego przez króla Stefana Batorego, w dzielnicy Wójtostwo, przy dawnej ulicy Kierkutowej, a obecnie ulicy Kruczej. W tym miejscu kirkut działał bez przerwy aż do wybuchu II wojny światowej. Cmentarz żydowski założony został na planie nieregularnego wieloboku o powierzchni kilkakrotnie większej niż ta obecna. Znajdowały się tu macewy pochodzące z różnych okresów historycznych, w tym część bogato dekorowanych motywami roślinnymi i zwierzęcymi. Ostatni znany pochówek odbył się w 1941 r. W latach okupacji hitlerowskiej teren kirkutu był miejscem masowych egzekucji ludności żydowskiej, zaś macewy były wykorzystywane przez okupanta do utwardzania dróg i placów. Resztki macew zostały już po wojnie rozebrane przez okolicznych mieszkańców, z przeznaczeniem na cele budowlane. Pod koniec lat 80. XXw. na terenie dawnego kirkutu pozostało zaledwie kilka nagrobków oraz nieliczne pozostałości po zniszczonych macewach. Ochroną i renowacją cmentarza zajął się mieszkaniec Hrubieszowa i ówczesny burmistrz miasta – Kazimierz Łukiewicz.
Na wydzielonej części dawnego cmentarza, o powierzchni ok. 2,5 ha, znajduje się ok. 40 nagrobków, z których najstarsze pochodzą z XVIIw. i stanowią przykłady dobrze zachowanych macew z licznymi zdobieniami i inskrypcjami w języku hebrajskim.
Ponad 100 fragmentów rozbitych macew zebranych przez mieszkańców Hrubieszowa zostało wkomponowanych w lapidarium tworzące „Ścianę Pamięci Hrubieszowskich Żydów”. Lapidarium zostało zaprojektowane przez prof. Wiktora Zina i Abrahama Silbersteina.  Upamiętnia ono ofiary Holokaustu. Teren cmentarza jest ogrodzony płotem i zamknięty. Klucz do bramy znajduje się w portierni Przedsiębiorstwa Gospodarki Komunalnej przy ul. Kruczej 20 (tuż obok Kirkutu). Na terenie dawnej nekropolii mieści się również marmurowy pomnik wzniesiony z inicjatywy Abrama Shera. Umieszczono na nim napis: „Ku pamięci i czci Żydom ofiarom zagłady 1939–1945.
Klucz bez problemu można otrzymać (do zwrotu) od pracownika PGK.

Kilka ulic od dawnego cmentarza żydowskiego znajduje się Diecezjalne Sanktuarium Matki Bożej Sokalskie.
 Zabytkowy zespół złożony jest z dawnej murowanej cerkwi (obecnego kościoła), która powstawała w latach 1795-1828, dzwonnicy murowanej z 1868r. i drewnianej plebanii z początku XXw.
Obiekty powstały na wysokiej skarpie nad rzeką Huczwą. Obecny kościół, jest jak już wspomniałem jest dawną cerkią grekokatolicką z końca XVIIIw. W 1875r. przekształcona ona została na cerkiew prawosławną, a w 1918r. rekoncyliowana na obecny kościół rzymskokatolicki pw. Św. Stanisława Kostki. Obecnie w obiekcie znajduje się Diecezjalne Sanktuarium Matki Bożej Sokalskiej, nad którym opiekę sprawują oo. Bernardyni. W kościele znajduje się cudowny obraz Matki Bożej Sokalskiej, który przez wieki odbierał cześć w miejscowości Żwirka (część miasta Sokal).
8 września 1724r. słynący łaskami obraz został ukoronowany przez arcybiskupa lwowskiego Jana Skarbka. Był on czwartym obrazem koronowanym na prawie papieskim na ziemiach Rzeczypospolitej. Poprzednimi były obrazy Matki Bożej Częstochowskiej, Matki Bożej Trockiej i Matki Bożej Kodeńskiej.
Po zakończeniu II wojny światowej obraz został przewieziony do kościoła bernardynów w Krakowie, aby w 2002r. znaleźć się w Hrubieszowie.
Wnętrze kościoła jest skromne. Przy kościele znajduje się przykościelna kaplica. Miejsce jest warte odwiedzenia gdyż posiada niezwykły urok.

W Hrubieszowie znajduje się Cmentarz rzymsko-katolicki.
Cmentarz założony został w 1787r. w rejonie ulic Nowej  i  Kolejowej. Najstarsza część cmentarza jest na planie prostokąta. Wśród licznych współczesnych pomników i krzyży odszukać można też te najstarsze pochówki w tym grupę mogił z końca XVIII i początku  XIXw. Wśród nich są kamienne nagrobki monumentalne – przykładem jest obelisk na postumencie Agnieszki z Dunikowskich Terleckiej, zm. w 179or. Na cmentarzu znajduje się też kapliczka z 1803r. Interesującą grupę pochówków stanowią grobowce (najstarszy klasycystyczny w północnej części cmentarza), m.in.: Milowiczów, Du Chateau, Kisewetterów, Podhoreckich.
Najliczniej występują nagrobki krzyżowe (krzyże na postumentach i przy Stellach). Niezwykle widokowa od strony miasta  jest kaplica grobowa Korotyńskich z 1860 roku, murowana w stylu neogotyckim.
Wiele nazwisk na cmentarzu się powtarza. Obok krzyżu spotkać można też pochówki prawosławne.

Przy ulicy Dwernickiego znajduje się Kościół rzymsko-katolicki p.w. Matki Bożej Nieustajacej Pomocy nazywani Kościołem Garnizonowym.
Budynek sakralny został wybudowany przez władze carskie razem z koszarami w latach 1903-1905. Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę był tu rzymsko-katolicki kościół garnizonowy dla 2 Pułku Strzelców Konnych.
W czasie okupacji niemieckiej w bryle kościoła mieściła się stajnia dla koni oraz magazyny dla wojsk niemieckich. W latach 1944-1953 obiekt służył celom religijnym zarówno dla wojska jak i ludności cywilnej. Kościół został zamknięty przez władze komunistyczne i przekazany wojsku między innymi na magazyn słomy, sienników. Nie był on remontowany przez wiele lat. Dach mocno przeciekał, co przyczyniło się do intensywnej dewastacji budynku. Okna zostały powybijane, rzeźbione drzwi zastąpiono zwykłymi deskami. Na dachu rosły brzozy grubości nogi, a korzenie drzew rozsadzały mur.
Władze państwowe kilkakrotnie przymierzały się do zburzenia obiektu, czego jednak nie dokonano z nieznanych przyczyn.
Od 1969r. rozpoczęto starania o odzyskanie obiektu i przywrócenie funkcji sakralnej.
Te starania prowadził ks. Stanisław Chomicz – ówczesny wikariusz. Pisma trafiały m.in. do I Sekretarza KC PZPR, premiera PRL, ministra Obrony Narodowej, władz wojewódzkich, Prymasa Polski i wielu innych, którzy mogli zrobić coś w tej sprawie. Niestety wszyscy odpowiadali, że trzeba czekać.
W końcu po 11-stu latach usilnych starań mieszkańców Hrubieszowa, a w tym dzięki szczególnej pomocy prof. Wiktora Zina, ówczesnego wiceministra kultury, oddano kościół ale w stanie totalnej ruiny. Z wyposażenia zostały tylko dwa dawne żyrandole. Przystąpiono do kapitalnego remontu świątyni. 27 VI 1982r. Biskup Pomocniczy prof. dr Piotr Hemperek w czasie uroczystości odpustowej odczytał dekret Biskupa Lubelskiego o utworzeniu w Hrubieszowie Parafii p.w. MBN Pomocy, dokonując rekonsekracji odzyskanego kościoła.
Pierwszym proboszczem tej Parafii był Ks. Kan. Stanisław Chomicz. W dniu 27 lipca 1983r. obowiązki proboszcza przejął ks. Andrzej Puzon, który funkcję tą sprawuje do dnia dzisiejszego.

W Hrubieszowie jedną z dzielnic miasta jest Sławęcin. W skład tej jednostki terytorialnej miasta wchodzą Sławęcin również Nowe Osiedle i Osiedle Lipice. Zabudowa Sławęcina to obiekty jednorodzinne, które charakteryzują się spójnością architektoniczną.
Ciekawostką są piwnice – ziemianki, które można spotkać praktycznie przed każdym budynkiem.

Urbanistyczny układ Hrubieszowa jest ciekawy. W obrębie miasta znajdują się charakterystyczne obiekty – domy jednorodzinne i wielorodzinne oraz pomniki.
Najlepiej obrazują to zdjęcia, które zamieszczam poniżej… Liczę na to, że zdjęcia zachęcą Was do odwiedzenia tej części kraju i tego miasta.

Reklamy

~ - autor: Chosse w dniu 8 września 2013.

Komentarze 2 to “W Hrubieszowie czyli Po mieście na wschodzie Polski podróże małe i duże…”

  1. Piękne, dziękuję za tą chwilę wspomnień. Zwłaszcza,że znalazłam wśród nagrobków cmentarnych grób rodzinny, który zbudował mój Tata. Tam pochowani są Jego Rodzice, Jego pierwsza żona i Brat z żoną- moi najbliżsi. On sam pochowany został daleko od swego kochanego Hrubieszowa i wraz z Mamą spoczywają na cmentarzu w Sopocie
    Zofia Łacińska-Krasnopolska

  2. Dzięki za miłe wspomnienia w obrazie i w opisie 🙂

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s

 
%d blogerów lubi to: